დიუნი

დიუნი ფრენკ ჰერბერტი

დიუნი
ავტორი: Frank Herbert
გამომცემლობა: გამომცემლობა “წიგნები ბათუმში” – “BOOKS IN BATUMI” Publishing
სერია: ფანტასტიკური ბიბლიოთეკა

ხშირად მსმენია, რომ ფრენკ ჰერბერტმა “დიუნით” ისევე შეცვალა სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრი, როგორც ტოლკინის “ბეჭდების მბრძანებელმა” ფენტეზის სამყარო. ეს შეფასებაც კი საკმარისია, რომ ამ წიგნის წაკითხვა მოგინდეთ. წარმოიდგინეთ, “დიუნი” რომ არა, სავარაუდოდ, არანაირი “Star Wars” არ იარსებებდა და არავინ უწყის, საი-ფაის ჟანრი განვითარების ჩანასახოვანი ეტაპიდან რა მიმართულებით განვითარდებოდა. შეიძლება, თამამად ითქვას, რომ ფრენკ ჰერბერტმა ამ წიგნით ჟანრი სულ სხვა საფეხურზე აიყვანა და შექმნა საძირკველი, რომელზეც სხვა არანაკლებ საინტერესო და აღიარებულმა ავტორებმა თავიანთი შემოქმედება დააშენეს.

“დიუნი” კოსმოსური დრამაა? პოლიტიკური თრილერია? ფანტასტიკაა? მაკიაველის “მთავარია” პლანეტარული მასშტაბით? ფილოსოფიური ნაშრომია? თანამედროვე მსოფლიოს ანარეკლია საი-ფაი წიგნში? ფანტასტიკაა? რელიგიური ფანატიზმია? იქნებ ეს წიგნი სიყვარულსა და იდეალებისადმი ერთგულებაზეა? – ყველაფერი ერთად და კიდევ უამრავი რამ.

ატრეიდისების ოჯახი პლანეტა კალადანის მმართველები, იმპერატორისგან მიიღებენ ახალ პლანეტას სამართავად – არაკისს. პლანეტას, სადაც სამყაროში ყველაზე ძვირფას სუნელს – მელანჟს – მოიპოვებენ. მიუხედავად ასეთი მდიდრული პლანეტის მიღებისა, ყველასათვის ნათელია, რომ ატრეიდისების გვარი უამრავ მტერს იჩენს არაკისის ყოფილი მმართველების, ჰარკონენების სახით და რომ ეს იმპერატორის მხრიდან ძღვენზე უფრო მეტად სასიკვდილო განაჩენის ტოლფასია.

არაკისზე გადასახლებულ ოჯახს უწევს ახალი ტრადიციების, გამოწვევების, სირთულეებისა და ხალხის გაცნობა, ხოლო ახალგაზრდა პოლ ატრეიდისს მალევე მოუწევს მართვის სადავეების ხელში აღება, გახიზვნა, დევნაში ყოფნა, ახალი მომხრეების აღმოჩენა, ლიდერად ჩამოყალიბება და საკუთარი თავის შეცნობა. წიგნს ფონად გასდევს არაკისული თქმულება ლიდერზე, რომელიც უდაბნოში მცხოვრებ მებრძოლ ტომს, ფრემენებს უნდა ჩაუდგეს სათავეში. არის კი ახალგაზრდა ატრეიდისი ის, ვისაც ელიან? ან იქნებ ის ბევრად მეტია, ვიდრე სხვებს წარმოუდგენიათ? ვინ იცის…

წიგნი ძალიან კარგად იკითხება და დიუნის ფანტასტიკური სამყარო უბრალოდ უზადოდაა დახატული. იშვიათია იგნები, სადაც ასეთ თვითმყოფად, განვითარებულ, კარგად აღწერილ და ადვილად წარმოსადგენ სამყაროსა და მოქმედ გმირებს ხატავს ავტორი. წიგნის კითხვისას, არაკისის პლანეტას გრძნობთ, უდაბნო გწვავთ და მელანჟის სურნელი ცხვირში გიღიტინებთ. განსაკუთრებულ შთაბეჭდილებას ახდენს უდაბნოში მცხოვრები ფრემენების აღწერა, ცხოვრების წესი, წყლისადმი მათი ზერაციონალური დამოკიდებულება, ფილოსოფია და მთელი ამ უზარმაზარი ადამიანური მასის ერთიანი მიზანი, მისია – პლანეტის ბუნებრივი გარემოს ცვლილება. მისია, რომელსაც ასობით წელი დასჭირდება, მაგრამ ამისთვის ღირს ცხოვრება.. სიკვდილიც.. ძნელია, არ მოიხიბლოთ ფრემენებით, უბრალოდ შეუძლებელია. თუ არაკისს მათი თვალით შეხედავთ, მაშინ უდაბნოს რომანტიზებასაც შეძლებთ და შეიძლება, არაკისის მწველი მზე ისეთი მცხუნვარე აღარც მოგეჩვენოთ.

წიგნში ნახავთ ძალიან ბევრ პერსონაჟს და თქვენც ჩემსავით გაგიკვირდებათ, როგორ ახერხებს ავტორი ასე ადვილად, ასეთ მცირე მონაკვეთში, დახატოს, აღწეროს და გაგაცნოთ თითოეული მათგანი. ყველა დასრულებული, ხორცშესხმული პერსონაჟია თავისი ფიქრებით, სურვილებით, იდეალებით,  იდეებით და ამ იდეებისათვის თავგანწირვის უნარით. განსაკუთრებით გამოყოფას იმსახურებს ლიეტ კაინსი და მისი მამა, ადამიანები, რომლებმაც არაკისის პლანეტის ბუნებრივი გარემოს შეცვლის იდეა შექმნეს, განავითარეს და განხორციელება დაიწყეს. იდეალებისათვის მებრძოლი ორი ძალიან ძლიერი პერსონაჟი! ოხ, რამდენი კარგი რამ გელით წინ წიგნის კითხვისას, რამდენჯერ მოიხიბლებით იდეებითა და შეუპოვრობით, გეგმებით.. მშურს თქვენი..

მოქმედი! არსებები, რომლებიც უდაბნოში შესულ ხალხს შიშის ზარს სცემენ და ყველანაირად ცდილობენ, სუნელის მოპოვების შეჩერებას. ღვთაებრივი არსებები. ჩემი აზრით, ეს ორი ჩანახატი იდეალურად აღწერს არაკისის უდაბნოში ფრემენებისა და მოქმედის თანაცხოვრებას:Dune_Concept_Art_Illustration_01_Henrik_Sahlstrom

mokmedi

ამ წიგნში ყველა რაღაცისთვის იბრძვის. ყველა რაღაც იდეას ემსახურება. ყველას აქვს ბრძოლის მიზეზი. არაკისში ყველა თავის მიზეზს და მომავალს ხედავს. და ეს მომავალი ყველას წარმოსახვაში განსხვავებულია. პოლ ატრეიდისი კი ერთადერთია, ვისი გონებაც ყველა შესაძლო მომავალს ხედავს, ის თითქოს მილიონობით ჭადრაკის დაფასთან ერთდროულად მილიონობით სხვადასხვა პარტიას თამაშობს და მილიონობით განსხვავებულ ტაქტიკას ცდის. ეს ჭადრაკის დაფა კი პლანეტა არაკისია, თვითონ კი ამ საჭადრაკო დაფის ცენტრშია.

ცალკე აღნიშვნის ღირსია ჩანისა და პოლის სიყვარულის ისტორია. ჩემი აზრით, ფანტასტიკის სამყაროში ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი წყვილია ❤

არ შემიძლია, განსაკუთრებით არ გამოვყო  პრინცესა ირულანის ჩანართები ყოველი ახალი თავის წინ. ხომ არსებობს “ფლეშბექი”? ამას კი არ ვიცი რა ეწოდება –  “ფლეშფორვარდი”? ერთგვარი შესავალია ყველა თავის წინ. პრინცესა ირულანის ჩანართები გიღებს კარს ახალ საფეხურზე, გამზადებს სიახლისთვის და ამბებისთვის, რომელიც მალე უნდა გაიგო. დიდი სიამოვნებით წავიკითხავდი ცალკე წიგნადაც!

წიგნის კითხვისას უბრალოდ შეუძლებელია, ძალიან ბევრი პარალელი არ გაავლო ისტორიულ, რეალურ მოვლენებთან, პირებთან, ერებთან და ქვეყნებთანაც კი. ავიღოთ თუნდაც სუნელი მელანჟი. რა არის მელანჟი დღევანდელ მსოფლიოში? რა განსაზღვრავს ამინდს? ფასებს?
ნავთობი = მელანჟი.
პოლ ატრეიდისი ახალგაზრდა ლიდერი, მდიდარი ოჯახის შთამომავალი, იწყებს მოძრაობას და ილაშქრებს სუნელის მფლობელებისა და მონოპოლისტების წინააღმდეგ. არავის გაგონებთ? ახალგაზრდა, მდიდარი ლიდერი მენავთობეების წინააღმდეგ?..
თვითონ ფრემენები და მათი ენა სავარაუდოდ ფრენკ ჰერბერტმა არაბული რეალობიდან აიღო: ფრემენები უდაბნოს მომთაბარე ბედუინები არიან.
არაკისი, უდაბნო, ფრემენები, სუნელი = არაბეთი, უდაბნო, ბედუინები, ნავთობი.
არაბულის გარდა ხშირად გამოიყენება აშკარად თურქული სიტყვებიც, როგორც ჩანს ეგზოტიკისათვის. ასე მაგალითად: ქუჩაში წყლის გამყიდველები ხმამაღლა გაიძახიან “სუ-სუ-სუუკ”. თურქულად “სუ” არის წყალი. ასევე არის საუბარი ლეგენდაზე, სადაც ნახსენებია ფორთოკალის ბაღები (თურქულად ფორთოხალი) და ბაქლავა (თურქული, აღმოსავლური ტკბილეული).
არ შეიძლება, თქვენი ყურადღება არ მიიქციოს, სუნელს დახარბებულმა პერსონაჟმა, ატრეიდისების მოწინააღმდეგემ – ვლადიმირ ჰარკონენმა. რატომ სლავური სახელი? რატომ ასეთი ამაზრზენი გარეგნობა? რატომღაც ვფიქრობ, რომ ავტორმა ბარონ ვლადიმირ ჰარკონენის სახით საბჭოთა კავშირის ხატება შექმნა.

განსაკუთრებით საინტერესოა ფრენკ ჰერბერტისეული შეხედულებები რელიგიასა და პოლიტიკაზე: When religion and politics ride in the same cart and that cart is driven by a living Holy man, nothing can stand in the path of such a people. ძალიან ბევრი მკითხველისათვის ეს კიდევ ერთი დადასტურებაა, რომ ავტორი ახდენს მუსლიმური კულტურის რომანტიზებას. წიგნის კითხვისას ძნელია, არ დაეთანხმო ამ პასაჟს. მითუმეტეს მაშინ, როდესაც წიგნში თვითმკვლელი ტერორისტის მონაკვეთსაც წააწყდებით.

თუმცა, როგორც არ უნდა ვატრიალოთ წიგნი, ის ბევრად მეტია, ვიდრე ეს ცალკეული მომენტები და მსგავსებები  და ჩემი აზრით, ერთხელ წაკითხვა აშკარად არაა საკმარისი წიგნის ბოლომდე გასაგებად.

მოვა დრო და “დიუნის” მწველ უდაბნოში კიდევ ერთხელ შევაბიჯებ.
თქვენც გეპატიჟებით!

P.S.
აქვე მინდა ღვნიშნო, რომ ქართული თარგმანის ქავერი არის შეუდარებლად კარგი. თუ დააკვირდებით, სუნელის მარცვლებსაც კი აღმოაჩენთ გარეკანზე მობნეულს. შეგიძლიათ,  უცხოური გამოცემების, ჩემი აზრით, ორ სხვა საუკეთესო გარეკანსაც შეადაროთ:

Dunedune_poster_27

MiNi Library

facebook
goodreads

Advertisements

2 thoughts on “დიუნი

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s