ვერნონ გენიოს ლითლი

ვერნონ გენიოს ლითლი დიბისი პიერი

ვერნონ გენიოს ლითლი
ავტორი: DBC Piere
გამომცემლობა: ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა • Sulakauri Publishing

2003 წელს ალბათ ვერავინ იწინასწარმეტყველებდა, რომ “ბუკერის” პრემიის მფლობელი დიბისი პიერი გახდებოდა სადებიუტო წიგნით “ვერნონ გენიოს ლითლი”. ამბობენ 21-ე საუკუნის ყველაზე შთამბეჭდავი დებიუტიაო. როგორც არ უნდა იყოს, წიგნი ნამდვილად შესანიშნავია!

ტეხასში ცხიმიანი ფასტფუდებით, რეალითი შუებითა და რედნეკებით სავსე მხარეში, პატარა ქალაქ მარტირიოში საშინელი ტრაგედია დატრიალდა. სკოლაში ერთ-ერთმა მოსწავლემ თავისი 18 კლასელი მოკლა და ბოლოს თავიც მოიკლა. ვერნონ გრეგორი ლითლი გადარჩენილი, მანამდე არაფრით გამორჩეული მოსწავლეა, რომელსაც მასობრივი მკვლელობის თანამონაწილეობას სდებენ ბრალად. საზოგადოება, სასამართლო და პრესა მისგან დანაშაულის აღიარებას მოითხოვს, სასამართლო სიკვდილს მიუსჯის და სენსაციებს დახამებული მასმედია ცდილობს, ვერნონი ახალი რეალითი შოუს გმირად აქციოს, ამის დედაც.. როგორც ვერნონი იტყოდა..

სანამ რევიუს წერას დავიწყებდი, მაინტერესებდა სხვა მკითხველების აზრი და ჩემდა გასაკვირად, ასეთი ურთიერთსაპირისპირო და გამომრიცხავი აზრები იშვიათად მინახავს ერთი ნაწარმოების მკითხველებს შორის. ეს წიგნი ან ძალიან მოსწონთ, ან პირიქით – საშინლად არ მოსწონთ. მკითხველთა ორი პოლუსია, რომელიც მუდმივად განიხილავს  და დავობს ამ წიგნზე. ეს საუკეთესო შედეგია, ალბათ, რისი მიღწევაც ავტორს შეეძლო.

ერთ რამ აუცილებლად უნდა იცოდეთ, სანამ წიგნის კითხვას დაიწყებთ: ეს წიგნი არაა სკოლაში დატრიალებული მასობრივი მკვლელობის შესახებ. ეს არ განიხილავს მომხდარ მოვლენებს, სიუჟეტი ამის გარშემო არ ვითარდება. ის მკითხველი, ვინც წიგნში ამას ეძებდა – გამომწვევ მიზეზებს, მკვლელის ფსიქოლოგიურ ანალიზს და სხვა, დარჩა იმედგაცრუებული. ამიტომ გირჩევთ, წიგნის კითხვა დაიწყოთ ყოველგვარი წინასწარი განწყობების გარეშე. ეს წიგნი არის 15 წლის ბიჭზე, რომელსაც მეგობარმა კლასელები თვალწინ დაუხოცა. ვერნონს კი საქმეს ისე გაუხდიან, ლამის ანატრებინონ, თვითონაც ერთ-ერთი მოკლულთაგანი იყოს.

პირველ რიგში, რაც აუცილებლად მოგხვდებათ თვალში, არის გულწრფელობა. ვერნონი მთავარი გმირია, რომელიც პირველ პირში მოგვითხრობს მოვლენებს. ის 15 წლის ამერიკელი ტეხასელი გულწრფელი ახალგაზრდაა – ბილწსიტყვაობა გიკვირთ? თქვენ რომ მის ადგილზე მოხვედრილიყავით, დარწმუნებული ვარ, არანაკლები ბილწსიტყვაობის მომსწრენი გავხდებოდით. ჩემ შემთხვევაში ნამდვილად ასე იქნებოდა, გეფიცებით. მეორე, რაც აღგაფრთოვანებთ არის გონებამახვილური, არაამქვეყნიური სარკასტული, ირონიული, ჩაფსმამდე სასაცილო, შავი იუმორით გაჯერებული, გენიალური შედარებები, რომლითაც ვერნონი გარშემომყოფებსა და სიტუაციებს აღწერს. პრინციპში, შავი კი არა – წყვდიადივით ბნელი იუმორითაა გატენილი წიგნი. მისი ყოველი გვერდი, ამ სიტყვების პირდაპირი მნიშვნელობით, სავსეა ასეთი შედარებებით და გულწრფელი პირდაპირი იუმორით. რამდენად მისაღებია ტრაგედიის შესახებ წიგნში ასეთი იუმორი, ეს თქვენ გადაწყვიტეთ, მე კი უზომოდ ვისიამოვნე.

ჩვენი მთავარი პერსონაჟის ენით რომ გითხრათ, ვერნონი უბრალოდ დედააფეთქებულ სამყაროში ცხოვრობს, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთში, ღმერთისგან დავიწყებულ პატარა ქალაქში. ვერნონი ყელამდე ქაქშია (და ქაქი ამ წიგნში არც თუ მცირე როლს ასრულებს ვერნონის ცხოვრებაში), ისევე როგორც ყველა იქ მცხოვრები, მაგრამ ვერნონისგან – განსხვავებით ეს არ აწუხებთ, ისინი ამ ქაქს შეეჩვივნენ და ზოგი სიამოვნებასაც კი იღებს ამით. სადაც უსამართლო სასამართლო და სკანდალებს დახამებული მასმედია ერთი 15 წლის ბიჭის უბედურებაზე ცდილობს თავისი წარმატების აგებას. წიგნს 3 მთავარი გმირი ჰყავს: ვერნონი, აბსოლუტური უსამართლობა და ტოტალური უიღბლობა. ყველა სხვა დანარჩენი პერსონაჟი ან უსამართლობის მსახურები არიან, ან ვერნონის უიღბლობის მიზეზები. ამ პერსონაჟს ყველამ უღალატა, საკუთარმა დედამ და საყვარელმა გოგომაც კი. ძნელია ასეთ სამყაროში ტკბილი სიტყვებით ილაპარაკო, სადაც საკუთარი დედა შენს ყველაზე მოსისხლე მტერთან გრძელვადიან რომანზე ოცნებობს.

ავტორმა დახატა ა.შ.შ.-ის გაბუქებული და უტრირებული გროტესკული სახე, რომელიც ცხიმიან დაჭმუჭნილ და კეტჩუპის პასტით მოთხვრილ ფასტფუდის ქაღალდშია შეფუთული და მორთმეული. სადღაც ახლომახლო კი ნერწყვმომდგარი გასიებული ბუზი ბზუის და ცდილობს ცხიმიან ნაწილს დააჯდეს. დიბისიმ დახატა საზოგადოება, რომლისთვისაც სამართალსა და უდანაშაულო ადამიანის განცდებზე მეტად რეალითი შოუ, საყოფაცხოვრებო ტექნიკა და 15 წუთიანი პოპულარობა უფრო მნიშვნელოვანია. საზოგადოება, რომელიც განტევების ვაცის დაკვლას ითხოვს და საერთოდ არ აინტერესებს მიზეზი, თუ რატომ დახოცა ვერნონის მეგობარმა ხესუსმა თავისი თანაკლასელები. მიზეზი კი ჩვეულებრივზე ჩვეულებრივი ბულინგია. დაცინვა სექსუალური ორიენტაციის გამო. დაცინვა რბილად ნათქვამია – ლამის ყველა კლასელი გულმოდგინედ ცდილობდა გაესრისა და გაენადგურებინა ბულინგის მსხვერპლი. ამ ყველაფერმა კატასტროფა გამოიწვია. მკითხველმა თავიდანვე იცის, რომ ვერნონი უდანაშაულოა, რომ მას ალიბი აქვს, მაგრამ მართლმსაჯულება და სისხლის სუნით გაღიზიანებული მხეცი მასმედია ცდილობს სასიკვდილო განაჩენის აღსრულებამდე მიიყვანონ ჩვენი მთავარი გმირი. არსებული სიტუაციიდან ყველა თავისი სარგებლის მიღებასა და გამორჩენას ცდილობს. ავტორისეულ სატირულ საზოგადოებაში არათუ არ იღებენ განსხვავებული შეხედულებებისა თუ აზროვნების მქონე ადამიანს, არამედ მაქსიმალურად ცდილობენ მის განადგურებას, გატეხვას და დემორალიზებას.

რამხელა ირონია და ცინიზმია – ხესუსმა (ინგლისურად ხესუსი და იესო ერთნაირად იწერება Jesus) დახოცა ბავშვები და მერე თავი მოიკლა. ცინიკურია ის რეალითი შოუც, რომლის მთავარი გმირებიც სიკვდილმისჯილები არიან და ხალხი ხმის მიცემით წყვეტს, რომელს დასჯიან შემდეგს. რეალითი შოუ, სადაც გალიაში გამომწყვდეულ სიკვდილმისჯილ “მხეცებს” რეალურ დროში ადევნებენ თვალს მაყურებლები. სიკვდილით დასჯაზე აგებული მომგებიანი ბიზნესი – რა უნდა იყოს ამაზე არაადამიანური და ცინიკური? ალბათ, დადგმული “რეალითი” შოუებით გაჯერებულ ამერიკულ ბაზარზე არც ეს დროა შორს.

მიუხედავად იმისა, რომ წიგნის თემატიკა გროტესკული და დამთრგუნველია, თხრობის სტილი მსუბუქია და წყალივით იკითხება. ალბათ, იმიტომ, რომ შეზავებულია 15 წლის გაუნათლებელი მოზარდის ლექსიკითა და ლაპარაკის მანერით. დარწმუნებული ვარ, მისი თვალით დანახული საკუთარი თავი და გარშემო მიმდინარე მოვლენები აუცილებლად მოგხიბლავთ: “მინდა ჟან-კლოდ ვან დამი ვიყო. იარაღი ტრაკში გავურჭო და პენტ-ჰაუზის გოგოსთან ერთად სადმე მაგარ ადგილას გავიქცე, მაგრამ ნეტა ცალი თვალით მაინც შეგახედათ ჩემთვის: თავზე თმა კი არა, რაღაც ყავისფერი ბუწუწები მაქვს, ქვეყნიერებას აქლემის ქუთუთოებიდან ვუყურებ, სახეზე ყველა ნაკვთი დიდი და უფორმო მაქვს. მოკლედ, დედანატირებ ნაჭრის სათამაშო ძაღლს ვგავარ. ღმერთი მე რომ მქმნიდა, ალბათ გამადიდებელი შუშით მიყურებდა”.
საერთო ჯამში, ვერნონი ისეთი ტიპია, რომ აუცილებლად დაიმსახურებს თქვენს სიმპათიას, მოგინდებათ, რომ წამატებას მიაღწიოს.

წიგნის ბოლო ლუკმები განსაკუთრებით გემრიელია და ამის მიზეზი სიკვდილმისჯილი პატიმარი ლასალია. სიკვდილით დასჯის წინ მის მიერ ვერნონისთვის წარმოთქმული მონოლოგი უბრალოდ ფასდაუდებელია და ჩემი აზრით, Must Read-ია. სიამოვნებით მოვიყვანდი მთელ მონოლოგს, მაგრამ არ წაგართმევთ ამ სიამოვნებას. მხოლოდ ერთ პატარა მონაკვეთს წაგაკითხებთ:
“დახმარებისათვის ცაში ყურებას თავი დაანებე. ძირს დაიხედე, ჩვენ შემოგვხედე, ოხრებსა და მეოცნებეებს.- მხარზე ხელს მხვევს, წრეზე მატრიალებს და კედლის სარკესთან მაყენებს, – შენ თვითონ ხარ შენი თავის ღმერთი და უფალი! აიკიდე ზურგზე ეგ პასუხისმგებლობა! შეირგე ძალაუფლება!”
“-რაც შეეხება ადამიანებს.. კარგი ამას უყურე… – ჯიბიდან სანთებელას იღებს და გვანიშნებს, რო ჩუმად ვიყოთ. მარტო ერთხელ ჩამოჰკრავს თითს, მერე ხელი ყურთან მიაქვს და მეორე პატიმრის კაბინას აყურადებს. ერთ წუთში ტანსაცმლის შრაშუნი ისმის. იქიდან სანთებელაზე თითის ჩამოკვრის ხმა გვესმის. სიგარეტის ბოლი კაბინის თავზე იშლება. პატიმარი სიგარეტს ქაჩავს, მაშინ როცა წამის წინ მოწევა არც უფიქრია. შთაგონების ძალა. ლასალი ღიმილით მიბრუნდება და სანთებელას ჰაერში აჩხაკუნებს – გაიგე, როგორია მათი მოთხოვნილებები და იმოქმედე. შენი ხელის აქნევაზე იცეკვებენ.”

ორიგინალში სათაური განსხვავებულია ქართული თარგმანის სათაურისგან – “Vernon God Little”. არ ვიცი, რატომ გადაწყვიტა მთარგმნელმა ან რედაქტორმა, რომ “ღმერთი” “გენიოსით” შეეცვალათ. მითუმეტეს მაშინ, როცა თითქმის ყველა სხვა გამოცემაში სხვადასხვა ენაზე სათაური იგივეა დატოვებული. მხოლოდ ერთგან არის შეცვლილი და იქაც იესო ფიგურირებს და ჰქვია “Jesus Von Texas”. ვერნონი ღმერთი ლითლია, სწორედაც რომ ღმერთი. რადგან მიიღებს რჩევას და გაითვალისწინებს. მორჩება ცაში ყურებას, პასუხისმგებლობას მოიკიდებს ზურგზე და საკუთარი თავის უფალი თვითონ გახდება. ყველას მისცემს იმ სარგებელს, რის გამორჩენასაც ცდილობენ მის უბედურებაზე. გაიგებს რა მოთხოვნა აქვს საზოგადოებას და ყველას მიაწოდებს იმას, რაც სურთ. დადგამს სანახაობას და გამოკვებავს სენსაციებზე დამშეულ მასმედიის სტომაქს.
თუმცა, დაიძვრენს თუ არა თავს სასიკვდილო განაჩენისგან, ეს თქვენ უნდა გაარკვიოთ.

სიბრალული, დახმარების სურვილი, გულისრევა, სიბრაზე, თანაგრძნობა, გაოგნება – ეს ის შეგრძნებებია, რომელიც არაერთხელ დაგეუფლებათ წიგნის კითხვისას. ხანდახან მხოლოდ ერთი გვერდიც კი საკმარისია,  რომ ემოციების ეს კოქტეილი მიიღოთ. სლენგი, სარკაზმი, ბილწსიტყვაობა, გონებამახვილური შედარებები, ირონია და შავზე შავი იუმორი – სუკეთესო ნაზავია, რომ წიგნის წაკითხვა მოგინდეთ!

პ.ს.
რამდენიმე სიტყვით ავტორზეც, რომლის ნამდვილი სახელი და გვარია – პიტერ უორენ ფინლეი. მექსიკაში გადასახლებული ავსტრალიელი მწერალია, რომლის ბიოგრაფიაც სავსეა ნარკოტიკების მოხმარებით, ძარცვით, ვალების გადაუხდელობითა და სხვა დანაშაულებებით. თავად პიერი არასოდეს მალავს საკუთარ არც თუ სახარბიელო წარსულს. პირიქით – მისი ფსევდონიმი DBC იშიფრება როგორც – Dirty But Clean (ბინძური, მაგრამ სუფთა). მიუხედავად იმისა, რომ ეს წიგნი მისი დებიუტია, როგორც ჩანს, დიბისიმ ზუსტად იცის, რა მოთხოვნები აქვს მკითხველს და იცის, როგორი შეფუთვით მიაწოდოს ეს ყველაფერი მას.

MiNi Library

facebook
goodreads

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s